Đội đón khách là gương mặt đầu tiên của đám cưới: khách bước tới cổng, gặp ai, được chào thế nào, được dẫn đi đâu, đều do đội này lo. Ở đám cưới làm tại nhà, đội thường gồm vài người trẻ trong họ, có khi thêm một hai người lớn tuổi biết mặt khách làng. Ở nhà hàng, đội đứng cạnh bố mẹ hai bên ở sảnh, làm phần việc mà nhân viên nhà hàng không làm thay được là nhận ra ai là ai.
Bài này viết cho người được nhờ đứng đội đón khách, và cho tổng quản khi chia người vào đội. Nội dung gồm cách chia vị trí, câu chào nên dùng, cách nhận ra khách cần chăm riêng, phần việc ở bàn ký sổ, cách xoay xở giờ khách đến dồn và lúc tiễn khách. Cách bố trí không gian khu đón khách đã có ở các trang về trang trí tiệc cưới; ở đây chỉ nói về con người đứng ở đó.
Đội đón khách gồm ai và cần mấy người
Số người phụ thuộc số khách và số lối vào. Một đám ở quê có một cổng, khách đến rải rác từ sáng, thường chỉ cần ba bốn người đứng thay phiên. Một tiệc ở nhà hàng có vài trăm khách đến dồn trong nửa tiếng trước khai tiệc thì cần nhiều hơn, chia thành người đứng cửa, người ở bàn ký sổ và người dẫn vào trong.
Nên có trong đội ít nhất một người biết mặt khách của từng bên: một người bên nội, một người bên ngoại, một người bạn của cô dâu chú rể. Khách đến mà được gọi đúng tên, được hỏi thăm một câu về gia đình, cảm giác được trọng hơn hẳn so với một lời chào chung. Người trẻ trong đội lo phần chạy và dẫn đường; người biết mặt đứng ở cổng để chào.
Người đón khách cần ăn mặc gọn gàng, đồng màu nếu gia đình muốn, giày đi đứng được lâu. Họ sẽ đứng gần như suốt buổi, nên tổng quản cần sắp người thay cho từng người được nghỉ chân, uống nước, ăn một chút, ít nhất mỗi người một lần trong buổi.
Nếu bố mẹ cô dâu chú rể cũng đứng cổng đón khách, đội đón khách đứng sau một bước, lo phần dẫn đường để bố mẹ chỉ việc bắt tay, trò chuyện. Đừng đứng chắn trước, cũng đừng để bố mẹ phải tự quay lại dẫn khách vào.
Chia vị trí trong đội đón khách
Một đội đón khách làm tốt thường chia ba vị trí, mỗi vị trí một việc rõ ràng. Ví dụ giả định cho một đám ở nhà với một cổng chính:
| Vị trí | Việc chính | Người hợp |
|---|---|---|
| Đầu cổng | Chào khách, hỏi khách bên nào, nhận ra khách cần giúp | Người biết mặt khách, nói chuyện khéo |
| Bàn ký sổ | Mời ký sổ, chỉ chỗ để quà, hướng dẫn chỗ hòm mừng | Người cẩn thận, chữ đẹp, ngồi được lâu |
| Người dẫn | Đưa khách từ bàn ký sổ vào đến chỗ ngồi, giao cho người xếp chỗ | Người trẻ, nhanh nhẹn, thuộc mặt bằng |
| Người trông lối phụ | Chặn lối vào bếp, lối ra ao, hướng khách đi đúng đường | Có thể ghép với người trông trẻ con |
| Người thay ca | Đứng thay khi ai đó cần nghỉ, ăn, đi vệ sinh | Một người đa năng, đã nắm cả ba vị trí |
Không cần đủ năm người cho năm vị trí. Đám nhỏ có thể gộp: người đầu cổng kiêm dẫn khách, người ngồi bàn ký sổ kiêm trông lối phụ. Điều cần giữ là ai cũng biết vị trí của mình và không bỏ trống vị trí đầu cổng vào giờ đông khách.
Câu chào và cách mời khách
Chào trước, hỏi sau. Khách đến, người đứng cổng chào trước bằng câu ngắn, tuỳ tuổi khách: "Cháu chào bác, mời bác vào ạ", "Em chào anh chị, mời anh chị vào". Sau đó mới hỏi nhẹ "bác bên nhà trai hay nhà gái ạ" nếu đám làm chung, để dẫn đúng khu.
Gọi đúng vai, không gọi trống. Không chắc cách xưng hô thì gọi theo tuổi ước lượng, nghiêng về kính trọng một chút. Gọi một người trẻ bằng "anh chị" không ai phật lòng; gọi người lớn tuổi bằng "anh chị" thì dễ bị coi là thiếu lễ.
Mời ký sổ bằng lời, không chỉ tay. Câu "mời bác ghé bàn ký sổ lưu bút cho hai cháu ạ" dễ nghe hơn một cái chỉ tay. Với người lớn tuổi mắt kém, người đón khách có thể hỏi có cần ghi giúp tên không.
Nói một câu giới thiệu khi dẫn. Đi cạnh khách vào chỗ, nói một câu như "lát nữa nhà mình làm lễ ở phía trước sân, bác ngồi đây nhìn rõ ạ". Khách thấy mình được chăm, không ngồi xuống một mâm lạ rồi bị bỏ đó.
Không bàn chuyện tiền mừng. Đội đón khách không hỏi, không nhắc, không chỉ trỏ chuyện phong bì. Khách tự biết hòm mừng ở đâu. Việc giữ và ghi sổ tiền mừng là của người được gia đình chỉ định riêng.
Nhận ra khách cần chăm riêng
Người đứng cổng là người đầu tiên nhìn thấy khách, nên cũng là người đầu tiên nhận ra ai cần giúp. Báo ngay cho người dẫn hoặc người xếp chỗ để họ lo tiếp; những chuyện sâu hơn như chuẩn bị chỗ cho khách khuyết tật, khách ăn kiêng đã có hướng dẫn ở mục chăm khách đặc biệt.
- Người cao tuổi đi chậm, chống gậy: dẫn đi lối bằng phẳng, có tay vịn nếu có, xếp chỗ gần lối ra, xa loa.
- Khách bế con nhỏ hoặc có xe đẩy: chỉ chỗ để xe đẩy, chỗ ngồi có khoảng trống, gần nhà vệ sinh.
- Khách đi xe lăn hoặc đi lại khó: báo đội xếp chỗ để dọn lối, tránh mâm sát vách, có người đi kèm khi cần.
- Khách nước ngoài hoặc khách lần đầu dự đám cưới Việt: giới thiệu ngắn gọn các phần sẽ diễn ra, xếp ngồi cạnh người nói được cùng thứ tiếng.
- Khách đến từ rất xa, vừa xuống xe: mời uống nước, chỉ chỗ rửa mặt trước khi vào.
- Khách có vẻ đã uống rượu từ chỗ khác đến: đón bình thường, báo kín cho tổng quản biết để để ý chuyện về.
Mỗi trường hợp chỉ cần một câu báo ngắn qua người dẫn. Đừng đứng giữa cổng thảo luận về khách, vì khách nghe thấy và cảm thấy mình đang là gánh nặng.
Ở bàn ký sổ: việc nên làm và việc nên tránh
Bàn ký sổ là chỗ khách dừng lại lâu nhất trước khi vào tiệc, nên người ngồi đó cần bình tĩnh và chu đáo. Chuẩn bị sẵn ba bốn chiếc bút còn mực, vì bút hay bị khách cầm đi mất; một chiếc kẹp hoặc chặn giấy để sổ không lật khi có gió; một chỗ đặt quà hiện vật khách mang tới, kèm giấy nhỏ ghi tên người tặng dán lên quà ngay khi nhận. Quà không ghi tên đến tối là không ai nhớ của ai.
Người ngồi bàn ký sổ nên đọc trước vài dòng hướng dẫn gia đình muốn: khách ghi tên và lời chúc, hay ghi cả nơi ở để gia đình gửi thiệp cảm ơn. Không yêu cầu khách ghi số điện thoại vào sổ để mở trên bàn, vì ai đi qua cũng đọc được.
Hòm mừng thường đặt cạnh bàn ký sổ. Người ngồi bàn không phải người giữ hòm, nhưng là đôi mắt ở gần nhất. Nếu thấy hòm bị dịch chỗ, bị mở nắp, hay có người lạ đứng quá lâu cạnh hòm, báo ngay người giữ hòm và tổng quản, không tự xử lý. Cách ghi sổ, mở hòm và đối chiếu tiền mừng là việc của gia đình, có hướng dẫn riêng ở các trang chuyên về sổ mừng.
Khi rời bàn, dù chỉ một phút, người ngồi bàn ký sổ gọi người thay ngồi vào trước rồi mới đi. Bàn ký sổ bỏ trống là chỗ dễ thất lạc quà nhất trong cả buổi.
Giờ khách đến dồn: xoay xở thế nào
Khoảng hai ba mươi phút trước khai tiệc, khách thường đến cùng lúc. Hàng đứng chờ ký sổ kéo dài ra tận đường là cảnh hay gặp. Các bước dưới đây giúp đội giữ dòng khách chảy đều.
- Trước giờ cao điểm, người thay ca vào vị trí, đội đủ người.
- Mở thêm một chỗ ký sổ nếu có thể, hoặc chuẩn bị thêm một cuốn sổ và bút.
- Người đầu cổng mời khách đi thẳng vào, ai muốn ký sổ thì ký, ai muốn vào trước thì vào, không bắt xếp hàng.
- Người dẫn đưa khách theo nhóm ba bốn người, không dẫn từng người một.
- Nếu đường trước cổng hẹp, nhắc đội lo xe điều xe đi tiếp, không để xe đỗ chắn ngay cổng.
- Khi khách đã vào gần đủ, báo tổng quản để tổng quản báo người dẫn chương trình và bếp.
Cái khó nhất của giờ cao điểm không phải là đông, mà là người đón khách bị cuốn vào trò chuyện với một khách quen và quên mất những người đang đứng sau. Nói trước trong đội: giờ đông, chào xong là mời vào, chuyện dài để lúc tiễn.
Tiễn khách: phần việc cuối hay bị bỏ quên
Khách về là lúc đội đón khách đã mệt, nhiều người bỏ vị trí để vào ăn hoặc dọn. Nhưng một lời tiễn ở cổng để lại ấn tượng không kém lời chào lúc đến. Nên giữ ít nhất một người ở cổng cho đến khi phần lớn khách đã về, tốt nhất cùng bố mẹ hai bên hoặc cô dâu chú rể nếu họ ra được.
Lúc tiễn cũng là lúc dễ nhận ra khách có vấn đề với chuyện về nhà. Người đã uống mà định tự lái xe, người cao tuổi đứng chờ con cháu đến đón mà chưa thấy ai, trẻ con chạy ra đường khi bố mẹ đang chào nhau. Người đứng cổng báo ngay đội lo xe hoặc tổng quản; nhẹ nhàng mời khách ngồi chờ, uống nước, không để đứng giữa đường.
Nếu gia đình có quà nhỏ gửi khách mang về, người đứng cổng là người trao. Chuẩn bị quà ở bàn gần cổng, đếm sơ để biết còn bao nhiêu. Khách quen mà về sớm, trước khi bày quà, nên được chạy vào lấy đưa tận tay thay vì để họ về tay không.
Khi khách đã về gần hết, đội đón khách gom lại sổ ký tên, bút, quà còn thừa, đồ khách để quên ở khu cổng, giao cho người giữ đồ của gia đình. Đó là lúc đội có thể yên tâm vào ăn và nghỉ.
Câu hỏi thường gặp
Đội đón khách đám cưới cần bao nhiêu người?
Đám nhỏ ở nhà với một cổng thường ba bốn người thay phiên là đủ. Tiệc đông khách đến dồn trong nửa giờ cần nhiều hơn, chia người đứng cổng, người ở bàn ký sổ, người dẫn vào chỗ và một người thay ca.
Người đón khách có nên nhận phong bì giúp khách không?
Không nên. Việc giữ tiền mừng là của người được gia đình chỉ định. Nếu khách đưa phong bì, mời khách bỏ vào hòm mừng hoặc dẫn khách tới chỗ người giữ hòm, tránh cầm tay rồi chuyển lại.
Không biết khách là bên nào thì hỏi sao cho khéo?
Chào trước rồi hỏi nhẹ: "Bác là khách bên nhà trai hay nhà gái ạ, để cháu đưa bác vào cho tiện". Đặt câu hỏi gắn với việc dẫn chỗ thì khách thấy đó là phép chăm sóc, không phải bị tra hỏi.
Khách đến khi chưa ai ở cổng thì làm thế nào?
Không bao giờ để cổng trống trong giờ khách đến. Tổng quản nên có một người thay ca chuyên đứng vào khi ai đó rời vị trí. Nếu lỡ trống, người nào trong nhà thấy khách trước thì ra chào và dẫn vào trước.
Đội đón khách có cần mặc đồng phục không?
Không bắt buộc. Nhiều nhà cho đội mặc cùng màu áo dài hoặc áo sơ mi để khách dễ nhận ra ai là người nhà để hỏi. Quan trọng hơn là gọn gàng và giày đi đứng được lâu.