Một đám cưới vài trăm khách, đông người, nóng, ngồi lâu, có rượu bia, nhiều người cao tuổi và trẻ nhỏ, thì chuyện có khách bị mệt hay ngất không phải là hiếm. Gia đình không cần biến tiệc thành phòng khám, chỉ cần chuẩn bị bốn thứ: một hộp sơ cứu cơ bản, một hai người đã học sơ cứu, một chỗ yên tĩnh để khách nằm nghỉ, và biết rõ khi nào phải gọi cấp cứu, gọi thế nào, xe vào lối nào.
Bài này chỉ nêu nguyên tắc chung để người nhà xử lý ban đầu và gọi đúng người, không thay cho hướng dẫn của nhân viên y tế và không dùng để đoán bệnh. Khi có dấu hiệu nặng, việc đúng nhất luôn là gọi cấp cứu ngay.
Vì sao một tiệc vui vẫn cần phương án sức khoẻ
Những điều làm đám cưới vui cũng là những điều dễ làm người ta mệt: đông người trong không gian kín, rạp bạt hầm nóng buổi trưa, nhạc to và đèn nhấp nháy, ngồi lâu trước khi khai tiệc, rượu bia, món ăn nhiều dầu mỡ. Khách cao tuổi, khách đang mang thai, khách có bệnh nền và trẻ nhỏ là những người dễ bị ảnh hưởng nhất.
Cô dâu chú rể cũng không ngoại lệ. Nhiều người nhịn ăn từ sáng, thiếu ngủ mấy đêm liền, đứng cả buổi trong bộ đồ bó và nóng. Chuyện cô dâu choáng giữa lúc làm lễ không hiếm.
Phần lớn các trường hợp chỉ là mệt, cần chỗ nghỉ, nước và thời gian. Nhưng một số ít là tình huống nặng, như ngất do bệnh tim, đột quỵ, hóc dị vật, phản ứng dị ứng nặng, ngã chấn thương đầu, nơi mà vài phút đầu quyết định nhiều. Không ai đoán trước được sẽ gặp loại nào, vì vậy mới cần chuẩn bị cho cả hai.
Đám cưới quê thường xa bệnh viện hơn, đường vào hẹp, rạp dựng chắn ngõ. Càng xa cơ sở y tế, phần chuẩn bị càng quan trọng, vì thời gian chờ xe cấp cứu sẽ dài hơn và người tại chỗ phải biết làm gì trong những phút đó.
Chuẩn bị trước: hộp sơ cứu, người biết sơ cứu, lối cho xe cấp cứu
Phần chuẩn bị không tốn kém, chủ yếu là nghĩ trước và giao việc. Những thứ nên có:
- Một hộp sơ cứu cơ bản: băng cá nhân, gạc, băng cuộn, băng dính y tế, nước muối sinh lý, kéo nhỏ, găng tay dùng một lần, khăn sạch. Nhiều nhà hàng có sẵn, hỏi để biết nó ở đâu.
- Không chuẩn bị thuốc để phát cho khách. Khách có bệnh dùng thuốc của chính họ theo chỉ định của bác sĩ.
- Một hai người trong họ hoặc trong đội người nhà đã học sơ cứu, gồm cả hồi sức tim phổi và xử lý hóc dị vật. Nếu chưa có ai, các lớp sơ cứu ngắn do hội chữ thập đỏ hoặc cơ sở y tế tổ chức là thứ đáng học, không chỉ cho đám cưới.
- Biết địa chỉ cơ sở y tế có cấp cứu gần nhất và đường đi tới đó.
- Biết lối xe cấp cứu vào được tận cửa sảnh hoặc cổng nhà, không bị xe khách đỗ chặn; ở rạp quê, giữ thông một lối từ đường lớn vào.
- Một phòng hoặc góc yên tĩnh, thoáng, có ghế dài hoặc chỗ nằm cho khách nghỉ.
- Nước uống, quạt tay, khăn lạnh, ô che nắng nếu tiệc ngoài trời.
Giao một người làm đầu mối sức khoẻ trong ngày: biết hộp sơ cứu ở đâu, biết ai đã học sơ cứu, biết lối cho xe cấp cứu. Khi có chuyện, mọi người tìm người đó thay vì cùng xúm vào.
Dấu hiệu cần gọi cấp cứu ngay
Bảng dưới không phải để đoán bệnh. Nó chỉ giúp người nhà nhận ra lúc nào không được chờ xem có đỡ không. Gặp một trong các dấu hiệu này, gọi cấp cứu 115 ngay, rồi mới làm các việc khác.
| Dấu hiệu | Trong lúc chờ |
|---|---|
| Ngất không tỉnh lại sau vài giây, không phản ứng khi gọi, hoặc không thở bình thường | Người đã học sơ cứu kiểm tra hơi thở và hồi sức tim phổi nếu cần, làm theo hướng dẫn của điều phối viên qua điện thoại |
| Đau, tức ngực, khó thở, vã mồ hôi lạnh | Cho ngồi nghỉ ở tư thế khách thấy dễ thở, nới quần áo, không để đi lại |
| Méo miệng, nói khó, yếu hoặc tê một bên tay chân đột ngột | Ghi nhớ giờ bắt đầu có dấu hiệu, không cho ăn uống |
| Sưng môi, mặt, lưỡi, khó thở sau khi ăn | Hỏi khách có thuốc riêng do bác sĩ kê không, giúp khách dùng theo hướng dẫn của chính khách |
| Hóc dị vật, không ho được, không nói được | Người đã học sơ cứu xử lý hóc ngay theo đúng cách cho người lớn hoặc trẻ em |
| Ngã đập đầu rồi lơ mơ, nôn, đau đầu tăng | Không lay mạnh, không tự đỡ dậy đi lại, giữ yên chờ xe |
| Co giật | Dọn đồ cứng xung quanh, không nhét gì vào miệng, không ghì chặt người |
Khi gọi cấp cứu, nói rõ địa chỉ, mốc dễ tìm, tình trạng người bệnh, và giữ máy để nghe hướng dẫn. Cử một người ra đường lớn đón xe. Gọi luôn cho người thân của khách nếu họ không có mặt.
Khi có khách bị lả hoặc ngất nhẹ rồi tỉnh lại
Nhiều trường hợp khách choáng, lả đi vài giây rồi tỉnh, hoặc thấy chóng mặt, buồn nôn vì nóng và đông. Trình tự xử lý ban đầu:
- Giữ bình tĩnh, không xúm đông quanh khách; chỉ một hai người ở lại, những người khác giãn ra cho thoáng.
- Đỡ khách nằm hoặc ngồi xuống ngay chỗ an toàn, tránh để khách ngã. Nếu khách nằm, có thể kê chân cao một chút nếu khách thấy dễ chịu và không bị chấn thương.
- Đưa khách ra chỗ thoáng, yên tĩnh khi khách đã tỉnh táo, có người dìu hai bên.
- Nới khuy cổ, thắt lưng, cởi áo khoác nếu nóng; quạt nhẹ, lau mặt bằng khăn mát.
- Chỉ cho uống nước từng ngụm nhỏ khi khách đã tỉnh hẳn, nói chuyện rõ ràng và nuốt được.
- Báo ngay người thân của khách và hỏi khách có bệnh gì, có thuốc riêng mang theo không; không đưa thuốc của mình cho khách.
- Theo dõi. Nếu khách không đỡ, lại ngất, hoặc xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nặng nào ở bảng trên, gọi cấp cứu.
Đừng vội để khách quay lại bàn tiệc hay tự về một mình. Sau khi khách ổn, người thân đưa khách về nghỉ, và khuyên khách đi khám nếu bác sĩ của khách thấy cần. Một lần ngất không rõ lý do là chuyện nên để nhân viên y tế đánh giá.
Hóc dị vật: tình huống hay gặp ở bàn tiệc
Vì sao hay gặp. Bàn tiệc nhiều món có xương nhỏ, hạt, thạch, kẹo; người ta vừa ăn vừa nói cười, trẻ con vừa ăn vừa chạy. Người cao tuổi răng yếu cũng dễ hóc miếng thịt to.
Nhận biết. Người bị hóc nặng thường đưa tay ôm cổ, không nói được, không ho ra tiếng, mặt tím dần. Nếu người đó vẫn ho mạnh được, khuyến khích họ tiếp tục ho và theo dõi sát.
Xử lý. Người đã học sơ cứu thực hiện ngay kỹ thuật xử lý hóc dị vật phù hợp với người lớn, trẻ em hay trẻ sơ sinh. Những ai chưa học thì gọi cấp cứu ngay và làm theo hướng dẫn của điều phối viên qua điện thoại.
Điều không nên làm. Không dùng ngón tay móc mù vào họng, vì dễ đẩy dị vật vào sâu hơn. Không dốc ngược trẻ lớn lên rồi lắc. Không cho ăn cơm, nuốt miếng to để "đẩy xuống". Hóc xương cá nhỏ mà vẫn thở, nói bình thường thì không nguy cấp như hóc nghẹn đường thở, nhưng nếu không tự hết nên đi khám.
Phòng từ đầu. Bàn có trẻ nhỏ dọn bớt hạt, kẹo cứng, thạch dạng viên; gỡ xương cá cho trẻ và người cao tuổi; nhắc trẻ ngồi yên khi ăn.
Nắng nóng, rạp kín và tiệc ngoài trời
Đám cưới buổi trưa mùa hè dưới rạp bạt, hay tiệc ngoài trời ven biển, là nơi dễ có khách bị mệt vì nóng. Khách mặc vest, áo dài, đứng chờ đón dâu ngoài nắng, uống bia thay nước, rồi bị choáng. Phòng tốt hơn chữa: rạp có quạt, có chỗ thoáng gió, nước lọc để sẵn ở các bàn, phần đón dâu ngoài trời rút ngắn, khách cao tuổi và trẻ nhỏ ngồi trong bóng mát.
Khi một khách có biểu hiện mệt vì nóng như vã mồ hôi nhiều, chóng mặt, buồn nôn, mặt đỏ hoặc tái, đưa khách vào chỗ mát ngay, nới quần áo, lau người bằng khăn mát, quạt, cho uống nước từng ngụm nếu tỉnh táo. Nếu khách lơ mơ, nói lẫn, ngừng ra mồ hôi mà người rất nóng, hoặc ngất, đó là tình huống nặng, gọi cấp cứu.
Mùa lạnh ở miền núi phía Bắc thì ngược lại: các cụ ngồi rạp gió lùa lâu dễ bị lạnh. Che chắn hướng gió, chuẩn bị áo khoác dự phòng và đồ uống ấm cho bàn các cụ.
Sau sự cố: báo tin và giữ không khí tiệc
Khi có khách phải đi cấp cứu, gia đình thường bối rối giữa việc lo cho người bệnh và tiếp tục tiệc. Cách hợp lý là giao người lo việc này: một hai người đi cùng xe cấp cứu hoặc theo sau, mang theo giấy tờ, điện thoại của khách, báo người thân. Phần tiệc vẫn tiếp tục do người khác điều phối; cô dâu chú rể không nhất thiết phải bỏ tiệc, trừ khi người bệnh là người rất thân.
Người dẫn chương trình không cần thông báo chi tiết trên loa. Một câu ngắn như "gia đình đã đưa một vị khách đi khám, mọi việc đã được lo" giúp mọi người yên tâm mà không biến tình trạng của khách thành chuyện bàn tán.
Sau tiệc, cô dâu chú rể hoặc bố mẹ gọi hỏi thăm khách và gia đình khách. Giữ kín chi tiết bệnh tình của khách, không kể lại trên mạng hay trong nhóm chat họ hàng. Ghi lại những gì đã làm tốt và chưa tốt, để lần sau gia đình tổ chức mừng thọ, đầy tháng hay giỗ chạp có phương án tốt hơn.
Câu hỏi thường gặp
Có cần thuê nhân viên y tế trực ở đám cưới không?
Với phần lớn đám cưới gia đình thì không bắt buộc. Có một hai người đã học sơ cứu, hộp sơ cứu cơ bản và biết gọi cấp cứu là đủ. Với tiệc rất đông, nhiều khách cao tuổi hay tổ chức ở nơi xa bệnh viện, gia đình có thể cân nhắc hỏi cơ sở y tế gần đó về việc hỗ trợ.
Khách bị ngất có nên cho ngửi dầu gió, cạo gió không?
Việc ưu tiên là kiểm tra khách có tỉnh, có thở bình thường không và gọi cấp cứu nếu cần. Không để các biện pháp truyền miệng làm chậm việc gọi cấp cứu hay che mất dấu hiệu nặng. Với khách đã tỉnh và chỉ mệt nhẹ, để khách và người thân quyết định cách họ quen dùng.
Có nên cho khách đang mệt uống nước đường, nước chanh không?
Chỉ cho uống khi khách đã tỉnh táo hoàn toàn và nuốt được, từng ngụm nhỏ. Với khách có bệnh như tiểu đường, hỏi khách hoặc người thân trước, vì họ biết nên uống gì. Không đổ nước vào miệng người đang lơ mơ hoặc bất tỉnh.
Cô dâu bị choáng giữa lúc làm lễ thì làm sao?
Dừng nghi thức, đỡ cô dâu ngồi xuống chỗ thoáng, nới váy áo nếu được, cho uống nước khi đã tỉnh, và cho nghỉ đến khi ổn. Phần lớn là do nhịn ăn, thiếu ngủ và nóng. Nếu có dấu hiệu nặng hoặc không đỡ, gọi cấp cứu như với bất kỳ ai.
Ai nên đi cùng khách tới bệnh viện?
Tốt nhất là người thân của khách. Nếu người thân không có mặt, cử một người trong gia đình đi cùng, mang theo điện thoại và giấy tờ của khách nếu có, và gọi báo người thân ngay. Người đi cùng nên là người không uống rượu, tỉnh táo để trao đổi với nhân viên y tế.