Khi chưa ưng người con định cưới, bố mẹ nên tự hỏi trước: mình lo vì một dấu hiệu cụ thể, hay vì người ấy khác điều mình hình dung? Hai loại lo lắng này cần hai cách xử lý khác nhau. Lo có căn cứ thì nói rõ với con một lần, bằng sự việc cụ thể. Khác biệt về quê quán, nghề nghiệp, gia cảnh, tuổi tác hay quá khứ hôn nhân thì phần lớn là chuyện để bố mẹ làm quen, không phải để ngăn.
Con đã trưởng thành, và theo Luật Hôn nhân và gia đình 2014, việc kết hôn do hai người tự nguyện quyết định; cưỡng ép hay cản trở kết hôn tự nguyện là điều luật cấm. Vì vậy câu hỏi thật của bố mẹ không phải là "cho hay không cho", mà là "làm sao để con nghe được điều mình lo, và dù con chọn thế nào, con vẫn còn đường về nhà".
Lo lắng có căn cứ và khác biệt cần làm quen
Bảng dưới đây giúp bố mẹ tự xếp nỗi lo của mình. Cột phải không có nghĩa là bố mẹ phải vui ngay, chỉ là nó không đủ để phản đối một quyết định của người trưởng thành.
| Thuộc nhóm có căn cứ, nên nói rõ | Thuộc nhóm khác biệt, nên làm quen |
|---|---|
| Người ấy kiểm soát điện thoại, bạn bè, tiền bạc của con | Khác quê, khác vùng miền, khác giọng nói |
| Có lần to tiếng, đe doạ hoặc xô đẩy con | Nghề nghiệp không như bố mẹ mong, thu nhập chưa cao |
| Nợ nần không rõ ràng, hay vay mượn qua con | Gia đình bên kia khó khăn hoặc khá giả hơn nhà mình |
| Nói dối về những chuyện quan trọng, bị phát hiện nhiều lần | Đã từng kết hôn, có con riêng |
| Nghiện rượu, nghiện chơi đỏ đen hoặc chất kích thích mà không chịu chữa | Hơn hoặc kém tuổi con nhiều |
| Tách con khỏi gia đình, bạn bè một cách có hệ thống | Khác lối sống, khác sở thích, khác cách ăn mặc |
Nếu nỗi lo của bố mẹ nằm hẳn ở cột phải, việc nên làm là dành thời gian gặp người ấy nhiều hơn, trong những dịp bình thường như bữa cơm, chuyến về quê. Người ta thường bớt lạ khi đã ngồi cùng mâm vài lần. Nếu nỗi lo nằm ở cột trái, đọc tiếp các mục dưới.
Vì sao cấm đoán thường đẩy con đi xa hơn
Nhiều bố mẹ nghĩ rằng phản đối mạnh sẽ khiến con nghĩ lại. Thực tế ở con đã đi làm, đã tự lập, phản đối mạnh thường làm điều ngược lại: con thấy phải bảo vệ người mình chọn, hai người gắn với nhau hơn để chống lại "bên ngoài", và bố mẹ trở thành bên ngoài ấy. Những lời nói nặng lúc nóng giận, như doạ từ con hay không nhận cháu, có khi phải mất nhiều năm mới gỡ được, kể cả khi sau này bố mẹ đổi ý.
Có một điều thực tế hơn: nếu người con chọn thật sự có vấn đề, thì lúc con cần bố mẹ nhất là lúc mọi chuyện bắt đầu tệ đi, có thể vài tháng hay vài năm sau cưới. Lúc ấy, con có quay về được hay không phụ thuộc rất nhiều vào cách bố mẹ đã cư xử hôm nay. Một cánh cửa còn mở quý hơn một lời phản đối thắng thế.
Giữ cửa mở không có nghĩa là im lặng. Bố mẹ vẫn nói, nhưng nói để con có thêm thông tin và thêm góc nhìn, không phải để buộc con chọn giữa bố mẹ và người ấy.
Chuẩn bị và nói một lần cho rõ
Khi đã chắc mình có lo lắng có căn cứ, bố mẹ nên chuẩn bị một cuộc nói chuyện riêng với con, không có người ấy, không có họ hàng. Một lần nói kỹ hiệu quả hơn nhiều lần nhắc rải rác.
- Bố mẹ thống nhất với nhau trước điều mình lo là gì, và ai sẽ là người nói chính. Hai người cùng nói một lúc dễ biến thành cuộc tra hỏi.
- Ghi ra những việc cụ thể bố mẹ đã thấy hoặc nghe tận tai: một lần người ấy quát con trước mặt khách, một khoản tiền con vay hộ mà chưa thấy trả. Không dùng lời đồn, không dùng nhận xét chung kiểu "trông nó không đàng hoàng".
- Chọn lúc con không vội, không mệt, ở chỗ riêng. Mở đầu bằng điều bố mẹ thương con, rồi mới nói đến lo lắng.
- Nói bằng câu "bố mẹ thấy… và bố mẹ lo vì…", thay cho câu "nó là người thế này thế kia".
- Hỏi con thấy thế nào, và nghe thật. Có khi con có lời giải thích bố mẹ chưa biết, có khi con cũng đã lo cùng điều ấy mà chưa dám nói.
- Kết thúc bằng một câu rõ: bố mẹ đã nói điều mình lo, quyết định là của con, và dù con chọn thế nào, nhà vẫn là nhà của con.
Sau buổi đó, bố mẹ tránh nhắc lại cùng một ý nhiều lần. Lời nói một lần, nói kỹ, sẽ được con nhớ; lời nhắc mỗi ngày sẽ bị con lờ đi.
Có nên gặp riêng người ấy để nói chuyện
Một số bố mẹ muốn gặp riêng người con định cưới để "nói cho ra nhẽ". Cách này hiếm khi giúp được, vì người ấy sẽ kể lại với con theo góc nhìn của mình, và con sẽ thấy bố mẹ đã đi vòng qua mình. Nếu muốn gặp, nên nói trước với con, và mục đích của buổi gặp là để hiểu người ấy hơn chứ không phải để răn đe hay ra điều kiện.
Buổi gặp như vậy nên diễn ra ở chỗ thoải mái, như một bữa cơm hay một buổi uống trà, không phải trong phòng khách với cả họ ngồi quanh. Bố mẹ hỏi về công việc, về dự định, về cách hai người tính chuyện sau cưới, và nghe nhiều hơn nói. Có khi chỉ sau một buổi như thế, nỗi lo từ cột "khác biệt" tan đi đáng kể; có khi buổi gặp xác nhận một dấu hiệu bố mẹ đã thấy.
Điều nên tránh là dùng buổi gặp để đặt điều kiện kiểu "phải có nhà mới được cưới" hay "phải bỏ việc này việc kia". Những điều kiện ấy đặt người ấy vào thế phải chứng minh, đặt con vào thế đứng giữa, và nếu bị kể lại với gia đình bên kia, chúng sẽ thành chuyện giữa hai nhà chứ không còn là chuyện riêng.
Khi con vẫn quyết định cưới
Đối xử tử tế với người ấy. Từ lúc con quyết định, người ấy là người nhà tương lai. Sự lạnh nhạt của bố mẹ sẽ rơi vào con trước tiên, vì con phải giải thích với người mình yêu tại sao nhà mình như vậy.
Không nói xấu người ấy với họ hàng. Họ hàng sẽ mang ấn tượng đó vào đám cưới, vào những lần gặp sau, và con sẽ thấy mình phải bênh vực người bạn đời trước cả họ.
Tham gia đám cưới với tư cách cha mẹ. Có mặt, đứng đúng chỗ, nói đúng lời trong các lễ. Việc bố mẹ vắng mặt hay đứng ngoài là vết thương con mang theo rất lâu.
Giữ một đường dây riêng với con. Thỉnh thoảng gọi cho con, hỏi chuyện công việc, sức khoẻ, không phải để dò xét. Nếu sau này có chuyện, con sẽ dễ mở lời qua đúng đường dây quen thuộc ấy.
Cho người ấy cơ hội làm thay đổi ấn tượng. Không ít bố mẹ nhìn lại sau vài năm và thấy mình đã đánh giá sớm. Cũng có khi lo lắng là đúng; nhưng chỉ thời gian mới trả lời được, không phải lời phán hôm nay.
Dấu hiệu cần người khác giúp, không chỉ là chuyện gia đình
Có những trường hợp lo lắng của bố mẹ vượt khỏi chuyện hợp hay không hợp. Nếu thấy một trong các dấu hiệu dưới đây, việc bố mẹ cần làm là đứng về phía an toàn của con, và tìm thêm người giúp.
- Con có vết thương không giải thích rõ, hoặc kể chuyện bị đánh, bị đe doạ rồi lại rút lời.
- Con bị giữ giấy tờ, điện thoại, bị kiểm soát tiền lương, không được tự đi lại.
- Con bị ép cưới vì nợ, vì một lời hứa của ai đó, hoặc bị doạ nếu không cưới.
- Quan hệ có dấu hiệu môi giới trái phép, nhất là khi kết hôn với người ở nước ngoài mà con chưa từng gặp trực tiếp.
- Con có biểu hiện sợ hãi, thu mình, mất ngủ kéo dài mỗi khi nhắc đến người ấy.
Trong những trường hợp này, bố mẹ có thể tìm đến công an nơi cư trú, hội phụ nữ ở địa phương, hoặc một chuyên gia tâm lý để được hướng dẫn cách nói chuyện với con mà không làm con co lại. Nếu có vấn đề pháp lý như giấy tờ bị giữ, khoản nợ ép buộc hay hôn nhân có dấu hiệu môi giới, bố mẹ có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn để biết hướng xử lý theo hoàn cảnh cụ thể. Điều quan trọng là con biết rõ: lúc nào con cần, bố mẹ sẽ đón con về, không trách, không hỏi "bố mẹ đã nói rồi mà".
Bố mẹ tự chăm mình trong giai đoạn khó
Chưa ưng người con chọn mà vẫn phải chuẩn bị đám cưới là một trạng thái mệt mỏi. Bố mẹ có thể mất ngủ, cáu gắt với nhau, nói nhiều với hàng xóm hơn mình muốn. Đó là phản ứng rất người, nhưng nên có chỗ thoát ra đúng: một người bạn đáng tin, một người anh chị em kín miệng, hoặc chuyên gia tâm lý nếu nỗi lo kéo dài nhiều tuần.
Bố và mẹ cũng nên để ý xem nỗi lo có đang làm hai người xa nhau. Có nhà, một người muốn chấp nhận, người kia nhất quyết không; cuộc tranh luận về con trở thành cuộc tranh luận giữa vợ chồng. Ngồi lại với nhau, thừa nhận cả hai đều thương con theo cách của mình, rồi chọn một cách cư xử chung trước mặt con.
Cuối cùng, bố mẹ có quyền buồn. Không cần giả vờ vui trong mọi bức ảnh. Nhưng có thể chọn cách buồn mà không làm tổn thương con: buồn trong lòng, tử tế bên ngoài, và để thời gian làm phần việc của nó.
Câu hỏi thường gặp
Bố mẹ có quyền ngăn con cưới khi con đã đủ tuổi kết hôn không?
Theo Luật Hôn nhân và gia đình 2014, việc kết hôn do hai bên tự nguyện quyết định, và hành vi cản trở kết hôn tự nguyện bị cấm. Bố mẹ có quyền bày tỏ lo lắng, góp ý, nhưng không có quyền quyết định thay. Nếu có tình huống pháp lý cụ thể, nên hỏi luật sư trên AI Cố Vấn.
Nếu bố mẹ không đến dự đám cưới thì có ảnh hưởng gì đến việc kết hôn của con không?
Về pháp lý, việc kết hôn được xác lập khi hai người đăng ký tại cơ quan có thẩm quyền, không phụ thuộc vào việc bố mẹ có mặt trong đám cưới. Về tình cảm, sự vắng mặt của bố mẹ thường để lại vết thương lâu dài cho con, kể cả khi con không nói ra.
Có nên nhờ họ hàng, người lớn trong nhà nói giúp với con không?
Có thể nhờ một người con tin và kính, nói riêng, một lần. Không nên huy động nhiều người cùng khuyên, vì con sẽ cảm thấy bị bao vây và càng giữ chặt quyết định. Người được nhờ cũng nên được dặn là nói để con suy nghĩ, không phải để thắng.
Người con chọn đã từng ly hôn thì bố mẹ nên nghĩ thế nào?
Một cuộc hôn nhân đã qua không cho biết người đó sẽ là người bạn đời thế nào trong cuộc hôn nhân sau. Bố mẹ nên tìm hiểu con người hiện tại qua những lần gặp, cách người ấy đối xử với con và với con riêng nếu có, thay vì đánh giá qua một chi tiết trong quá khứ.
Bố mẹ đã lỡ nói nặng lời với con thì gỡ thế nào?
Nói lời xin lỗi về cách nói, dù chưa đổi ý về nỗi lo. Ví dụ: "Hôm trước bố nói nặng quá, bố xin lỗi. Bố vẫn lo, nhưng bố không muốn con nghĩ bố không thương con." Lời xin lỗi của người lớn có sức nặng rất lớn với con.
Khi nào bố mẹ nên tìm đến chuyên gia tâm lý?
Khi nỗi lo làm bố mẹ mất ngủ, ăn uống thất thường nhiều tuần, khi vợ chồng xung đột căng vì chuyện của con, hoặc khi bố mẹ không biết bắt đầu nói chuyện với con thế nào mà không cãi nhau. Chuyên gia giúp bố mẹ tìm cách nói, không quyết định thay ai.