Bố mẹ góp tiền cưới cho con nên góp từ phần thật sự dư, không đụng vào khoản dưỡng già, khoản chữa bệnh và tuyệt đối không đi vay để góp. Trước khi đưa tiền, bố mẹ nói rõ ba điều: khoản này là cho hẳn hay cho mượn, đưa cho ai trong hai con, và có kèm mong muốn gì không. Ba điều được nói rõ từ đầu thì sau đám cưới không ai phải khó xử.
Bài này không bàn mức góp bao nhiêu là đủ, vì mỗi nhà một hoàn cảnh và không có con số đúng cho tất cả. Phần chia khoản theo lệ giữa nhà trai và nhà gái, phần dự trù chi phí đã có ở các trang chuyên về ngân sách cưới. Ở đây chỉ bàn cách người làm cha mẹ tính phần của mình sao cho thương con mà không làm khổ chính mình về sau.
Bắt đầu từ chính túi tiền của bố mẹ
Nhiều cha mẹ Việt quen nghĩ "lo cho con xong là xong phận mình", và sẵn sàng dồn hết những gì có cho đám cưới. Điều ít được nói ra là sau đám cưới, bố mẹ còn nhiều năm sống, nhiều lần khám bệnh, có khi còn lo cho ông bà hoặc cho đứa con khác chưa lập gia đình. Một khoản góp làm bố mẹ phải sống chật vật mười năm sau không phải món quà con mong.
Vì vậy, trước khi nói với con, bố mẹ ngồi với nhau và chia tiền nhà mình thành vài phần. Phần không động đến: tiền dự phòng sức khoẻ, tiền cho tuổi già, các khoản đã hứa cho việc khác. Phần có thể góp: khoản tiết kiệm đã để riêng cho việc của con, hoặc phần dư sau khi đã giữ đủ dự phòng. Chỉ phần thứ hai mới là phần để bàn với con.
Có những năm nhà khó, phần có thể góp gần như không có. Điều đó không làm bố mẹ kém đi. Bố mẹ vẫn góp được công sức, thời gian, kinh nghiệm, mối quan hệ với họ hàng, những thứ nhiều khi quý hơn tiền trong một đám cưới. Nói thật với con về hoàn cảnh là cách tôn trọng con, cũng là cách tránh để con ngầm trông chờ một khoản không có.
Vì sao không nên vay để góp cưới cho con
Khoản vay sống lâu hơn đám cưới. Tiệc cưới qua trong một ngày, nhưng khoản vay đi theo bố mẹ nhiều tháng, nhiều năm. Lúc ấy con đã có gia đình riêng với những lo toan mới, khó gánh cùng.
Tiền mừng không phải để trả nợ trước. Nhiều nhà tính "vay trước, tiền mừng về sẽ trả". Tiền mừng là khoản không chắc, phụ thuộc số khách đến và đáp lễ, trong khi khoản vay là chắc chắn. Tính trước tiền mừng để vay là đặt một khoản chắc lên một khoản không chắc.
Con thường không biết bố mẹ đã vay. Không ít người con chỉ biết sau đám cưới rằng bố mẹ đã cầm sổ, đã vay người quen. Cảm giác áy náy ấy làm những ngày đầu hôn nhân nặng nề, có khi thành chuyện giữa hai vợ chồng trẻ.
Áp lực làm to thường đến từ bên ngoài. Nhiều khoản vay sinh ra vì sợ "mất mặt với họ hàng, làng xóm". Một đám cưới gọn, đủ lễ, được tổ chức trong sức nhà mình là điều không ai có lý do chê.
Có cách giảm phần chi thay vì tăng phần tiền. Bớt số mâm, làm lễ ở nhà, gộp các lễ khi hai nhà đồng ý. Phần cách làm gọn các khoản đã có trong cẩm nang ngân sách cưới; điều bố mẹ cần là cho phép mình chọn cách đó mà không thấy có lỗi.
Ba cách góp và điều cần nói rõ với từng cách
Góp tiền không chỉ có một kiểu là đưa một khoản cho con. Mỗi cách có cái tiện riêng, và có điều phải nói trước để khỏi hiểu lầm.
| Cách góp | Cái tiện | Điều cần nói rõ |
|---|---|---|
| Đưa một khoản cho hai con tự chi | Hai con chủ động sắp xếp theo kế hoạch của mình | Đưa cho cả hai hay cho riêng con mình; có mong dùng vào việc gì không |
| Nhận lo trọn một hạng mục | Bố mẹ biết chính xác tiền đi đâu, dễ làm theo nếp nhà | Hạng mục nào, lo đến đâu, ai quyết các chi tiết trong hạng mục ấy |
| Lo phần tiệc của khách nhà mình | Hợp khi bố mẹ có nhiều khách riêng, khách ở quê | Tiền mừng của khách đó do ai giữ, có tính vào chi phí chung không |
| Góp công thay tiền | Không đụng đến khoản dự phòng | Bố mẹ nhận làm những việc gì, và con không hiểu nhầm là bố mẹ đứng ngoài |
Có nhà kết hợp hai, ba cách. Điều quan trọng không phải cách nào hay nhất, mà là cả nhà biết rõ ai lo phần nào. Mọi khoản đã góp, nhất là khoản lớn, nên ghi lại vài dòng đơn giản để sau này không phải dựa vào trí nhớ.
Cho hẳn hay cho mượn: nói ngay từ đầu
Rất nhiều khúc mắc trong gia đình bắt đầu từ một khoản tiền không ai nói rõ là cho hay cho mượn. Bố mẹ nghĩ là cho mượn, sau này con sẽ gửi lại khi có điều kiện; con nghĩ là quà cưới. Vài năm sau, khi nhà cần tiền, chuyện cũ bật ra thành lời trách.
Nếu là cho hẳn, nói thẳng: "Đây là bố mẹ cho hai con." Nếu là cho mượn, nói rõ cả cách trả: không gấp, trả dần, hay trả khi bán được thứ gì. Với khoản cho mượn lớn, một tờ giấy ghi ngắn có chữ ký không làm tình cảm sứt mẻ; ngược lại, nó bảo vệ tình cảm khỏi những lần nhớ khác nhau.
Một chi tiết hay bị bỏ qua là đưa cho ai. Tiền đưa cho riêng con mình hay đưa cho cả hai vợ chồng có thể có ý nghĩa khác nhau về tài sản riêng, tài sản chung. Luật Hôn nhân và gia đình 2014 có quy định về tài sản được tặng cho riêng và tài sản chung của vợ chồng; khi khoản góp lớn, hoặc là nhà, đất, bố mẹ nên tìm hiểu kỹ và có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn về cách lập giấy tờ cho đúng ý mình. Chuyện của hồi môn đã có bài riêng trong cẩm nang cưới hỏi.
Giữ công bằng khi nhà có nhiều con
Đám cưới của một đứa con thường gợi lại đám cưới của anh chị trước, hoặc làm em sau để ý. Công bằng không có nghĩa là mọi đứa con nhận đúng bằng nhau, vì hoàn cảnh từng năm khác nhau. Công bằng là các con hiểu được vì sao.
- Bố mẹ có một nguyên tắc chung cho mọi đứa con, ví dụ góp theo tỷ lệ phần dư của năm đó, hoặc nhận lo cùng một loại việc.
- Khi năm này góp ít hơn năm trước vì nhà khó hơn, nói thật với cả con đang cưới lẫn con đã cưới.
- Khi một con được hỗ trợ nhà, đất mà con khác chưa có, bố mẹ nói rõ dự định với các con khác, tránh để con tự đoán.
- Không dùng lời so sánh "anh con ngày xưa bố mẹ cho ít hơn nhiều" để giảm phần của con đang cưới.
- Con đã cưới mà góp giúp em là chuyện tốt, nhưng do con tự nguyện, bố mẹ không phân bổ thay.
- Đứa con chưa có ý định lập gia đình cũng là con; khoản để dành cho con ấy vẫn nên được giữ, dù dùng vào việc khác.
Khi các con thấy bố mẹ có nguyên tắc và nói rõ ràng, chúng ít khi so đo. Thứ làm anh chị em xa nhau thường không phải khoản tiền chênh lệch, mà là cảm giác bị giấu.
Khi nhà bên kia góp nhiều hơn hoặc ít hơn nhà mình
Hai gia đình hiếm khi có hoàn cảnh giống nhau. Khi biết thông gia góp một khoản lớn hơn nhiều, có bố mẹ thấy chạnh lòng, sợ con mình bị coi nhẹ, rồi cố gồng lên cho bằng. Khi nhà bên kia góp ít, có bố mẹ lại thấy thiệt, buột miệng nhận xét trước mặt con. Cả hai phản ứng đều dễ hiểu, nhưng đều làm đôi vợ chồng trẻ khó xử, vì mỗi người phải bênh bố mẹ mình trước người bạn đời.
Một cách nghĩ giúp nhẹ lòng: khoản góp của mỗi nhà là chuyện giữa nhà đó với con của họ, không phải cuộc so tài giữa hai nhà. Đám cưới không có bảng xếp hạng nhà nào thương con hơn. Điều đôi vợ chồng nhớ lâu là bố mẹ hai bên đã cư xử với nhau thế nào, không phải ai đưa bao nhiêu.
Nếu chênh lệch quá lớn khiến việc chia khoản giữa hai nhà khó thống nhất, đó là lúc để hai con và người đại diện hai bên ngồi lại, theo cách đã có trong cẩm nang cưới hỏi chung. Phần bố mẹ cần giữ chỉ là không đem chuyện ấy ra bàn với họ hàng, không nhắc lại sau đám cưới, và không để nó đi vào cách mình đối xử với người con dâu hay con rể mới.
Một buổi nói chuyện về tiền với con, từng bước
Nói chuyện tiền với con trước cưới không cần trang trọng, nhưng nên có trình tự để không vướng cảm xúc.
- Bố mẹ thống nhất với nhau trước phần có thể góp và cách góp.
- Hỏi con kế hoạch chung của hai con, hai con đã tự để dành được phần nào, đang tính làm theo quy mô nào.
- Nói phần bố mẹ góp theo nguyên tắc: cho hẳn hay cho mượn, đưa cho ai, góp tiền hay nhận lo việc gì.
- Nói rõ những gì bố mẹ không góp được, kể cả khi con có vẻ mong.
- Nói về tiền mừng của khách nhà mình: ai giữ, có đưa cho hai con hay để bố mẹ đáp lễ về sau.
- Hẹn một mốc xem lại sau khi hai con đã bàn với nhà bên kia, vì nhiều thứ sẽ đổi khi hai nhà gặp nhau.
Giọng của cả buổi nên là bàn bạc giữa những người lớn. Con đã đến tuổi lập gia đình thì cũng đủ lớn để nghe sự thật về tài chính của bố mẹ, và thường sẽ trân trọng sự thật ấy hơn những lời hứa không chắc.
Câu hỏi thường gặp
Bố mẹ có bắt buộc phải góp tiền cưới cho con không?
Không. Góp tiền cưới là tấm lòng, tuỳ khả năng mỗi nhà. Nhiều cặp đôi tự lo đám cưới bằng tiền để dành của mình. Bố mẹ không góp được tiền vẫn có thể góp công, góp thời gian và có mặt trọn vẹn trong các lễ, điều con cần nhiều không kém.
Có nên góp tiền mà kèm điều kiện tổ chức theo ý bố mẹ không?
Bố mẹ cứ nêu mong muốn của mình, ví dụ muốn giữ lễ gia tiên ở nhà. Nhưng biến khoản góp thành điều kiện bắt buộc thường gây căng thẳng lâu dài. Tốt hơn là chọn nhận lo trọn một hạng mục mà bố mẹ quan tâm, phần còn lại để hai con quyết.
Tiền mừng của khách bố mẹ mời thì thuộc về ai?
Không có quy định chung, mỗi nhà một cách. Có nhà để bố mẹ giữ để sau này đáp lễ, có nhà trao lại cho hai con. Điều quan trọng là nói trước với con, ghi sổ rõ ràng, và thống nhất với nhà bên kia nếu hai nhà làm tiệc chung.
Bố mẹ muốn cho con một mảnh đất hoặc căn nhà nhân dịp cưới thì cần lưu ý gì?
Tài sản lớn như nhà, đất cần làm giấy tờ tặng cho theo đúng thủ tục, và bố mẹ nên nghĩ kỹ là cho riêng con mình hay cho cả hai vợ chồng. Luật Hôn nhân và gia đình 2014 phân biệt tài sản riêng và tài sản chung; nên hỏi luật sư trên AI Cố Vấn trước khi ký.
Nhà khó khăn, không góp được gì thì nói với con thế nào cho đỡ ngại?
Nói sớm, nói thật và nói kèm điều bố mẹ làm được. Ví dụ bố mẹ nhận lo việc đón họ hàng, nấu cỗ ở nhà, trông nom ông bà ngày cưới. Con sẽ nhẹ lòng hơn khi biết sớm để tự lên kế hoạch, thay vì phát hiện vào phút cuối.
Con đề nghị bố mẹ vay giúp để làm đám cưới to thì bố mẹ nên trả lời ra sao?
Bố mẹ có thể từ chối một cách nhẹ nhàng, giải thích rằng khoản vay sẽ đi theo cả nhà rất lâu sau đám cưới. Cùng con xem lại quy mô, cắt bớt phần chưa cần, để đám cưới vừa sức. Một đám cưới gọn mà không nợ là khởi đầu nhẹ nhàng cho cả hai thế hệ.