Người có vợ hoặc chồng đã mất được kết hôn lại; luật không đặt ra thời gian chờ, còn chuyện đợi bao lâu là theo tình cảm và nếp của mỗi gia đình. Điều làm hoàn cảnh này khác với tái hôn sau ly hôn là người cũ vẫn được nhớ thương, gia đình bên ấy vẫn có thể là người thân, và bàn thờ người đã khuất vẫn ở trong nhà.
Bài dưới đây đi qua những câu hỏi người goá hay đặt ra khi quyết định cưới lại: lúc nào là phù hợp, nói với gia đình người đã khuất thế nào, giữ ngày giỗ và bàn thờ ra sao, làm lễ cưới ở mức nào, và những giấy tờ cần chuẩn bị theo nguyên tắc. Mỗi gia đình một hoàn cảnh, nên các gợi ý chỉ để bạn tham khảo và tự điều chỉnh.
Lúc nào là phù hợp để cưới lại
Không có con số đúng cho tất cả. Theo nếp xưa ở nhiều nơi, người ta thường đợi qua giỗ đầu, có nơi đợi đến khi làm giỗ hết, rồi mới tính chuyện lập gia đình mới. Ngày nay nhiều gia đình nhẹ nhàng hơn, nhưng mốc giỗ đầu vẫn là mốc mà họ hàng hai bên hay để ý. Cưới trước mốc ấy không sai, nhưng sẽ cần nói chuyện nhiều hơn với gia đình.
Câu hỏi quan trọng hơn mốc thời gian là chính bạn đã sẵn sàng chưa. Người đã đi qua mất mát thường có những đợt buồn bất chợt kéo dài nhiều năm, và điều đó bình thường. Sẵn sàng không có nghĩa là đã hết nhớ, mà là bạn có thể giữ nỗi nhớ ấy mà vẫn mở lòng cho một người mới, và người mới hiểu, chấp nhận điều đó.
Một dấu hiệu cần chậm lại là khi việc cưới chủ yếu để lấp chỗ trống: có người chăm con, có người lo việc nhà, khỏi phải ở một mình. Những lý do ấy là thật và đáng được thông cảm, nhưng nếu chỉ có những lý do ấy, cuộc hôn nhân mới dễ chịu nhiều áp lực. Nếu bạn còn nhiều cảm xúc chưa gỡ được, gặp một chuyên gia tâm lý trước khi cưới là việc nên làm, không phải là dấu hiệu yếu đuối.
Nói với gia đình người đã khuất
Gia đình bên vợ hoặc chồng đã mất thường là nhóm người khó báo tin nhất. Họ có thể vẫn coi bạn là con, là anh chị em, và tin bạn cưới lại có thể khơi lại nỗi đau. Ví dụ giả định của anh Lâm, vợ mất đã bốn năm, có một con gái mười hai tuổi:
- Anh Lâm báo với con gái trước, rồi với bố mẹ mình, trước khi báo gia đình bên vợ.
- Anh đến thăm bố mẹ vợ, vào dịp không phải ngày giỗ, nói chuyện riêng với hai cụ, không đưa người mới đi cùng lần đầu.
- Anh nói rõ: anh sẽ cưới chị Hương vào cuối năm, cháu ngoại vẫn về thăm ông bà như cũ, ngày giỗ vợ anh vẫn làm, ông bà vẫn là ông bà của cháu.
- Anh để hai cụ phản ứng tự nhiên, kể cả khóc hay im lặng, không cố giải thích thêm.
- Vài tuần sau, khi hai cụ đã có thời gian, anh hỏi hai cụ có muốn gặp chị Hương không, và mời hai cụ dự đám cưới, nói rõ hai cụ đến hay không đến anh đều hiểu.
- Anh nhờ một người em bên vợ mà anh thân để hỏi thăm thêm tâm trạng của hai cụ sau đó.
Nhiều gia đình bên người đã khuất ban đầu buồn nhưng về sau rất quý người mới, nhất là khi thấy cháu mình được thương yêu. Thời gian và sự nhất quán trong cách bạn giữ lời hứa với họ quan trọng hơn mọi lời nói trong lần báo tin.
Bàn thờ, ảnh và kỷ vật sau khi cưới
Bàn thờ người đã khuất. Ở nhiều gia đình, bàn thờ vợ hoặc chồng đã mất vẫn được giữ trong nhà sau khi tái hôn, và người mới cùng thắp hương vào ngày giỗ. Đây là chuyện nên nói thẳng với người mới từ trước khi cưới, để không ai bất ngờ.
Khi dọn về nhà mới. Nếu hai người dọn sang nhà khác, có thể bàn với các con, với gia đình bên người đã khuất xem ai nhận thờ phụng, hoặc mang theo bàn thờ về nhà mới nếu người mới đồng ý. Không có cách nào là duy nhất đúng.
Ảnh trong nhà. Ảnh người đã mất trên bàn thờ là chuyện bình thường. Ảnh cưới cũ treo ở phòng khách thì nên bàn với người mới; nhiều người chuyển ảnh ấy vào album hoặc vào phòng các con.
Kỷ vật riêng. Những đồ dùng, thư từ, quà tặng của người đã mất nên được giữ cẩn thận, nhất là những thứ các con sau này muốn có. Đừng vội bỏ đi trong lúc dọn nhà chuẩn bị cưới. Có thể gom vào một chiếc hộp, ghi chú của ai, để khi các con lớn hơn tự chọn giữ lại thứ gì.
Lễ cưới: giữ gì, làm gọn gì
Người goá tái hôn thường chọn lễ cưới vừa phải. Bảng dưới đây là những lựa chọn hay gặp, không phải khuôn bắt buộc.
| Phần | Cách hay làm | Lý do |
|---|---|---|
| Báo với người đã khuất | Thắp hương báo trước bàn thờ vài ngày trước cưới, có các con cùng làm | Nhiều gia đình coi đây là lời xin phép, lời từ biệt nhẹ nhàng |
| Lễ gia tiên | Làm ở nhà bố mẹ hoặc nhà người đang thờ tổ tiên | Không làm trước bàn thờ người đã khuất để tránh chạnh lòng |
| Tiệc | Tiệc thân mật, mời gia đình bên người đã khuất nếu phù hợp | Thể hiện sự trân trọng mà không phô trương |
| Ngày cưới | Tránh trùng tháng giỗ người đã khuất | Giữ cho mỗi ngày có ý nghĩa riêng |
| Lời phát biểu | Không nhắc người đã khuất trong tiệc, hoặc chỉ một câu ngắn nếu gia đình bên ấy có mặt | Để ngày cưới là ngày của người mới |
Có những gia đình người đã khuất chủ động đến dự, mừng cưới và nói lời chúc. Nếu được vậy, người dẫn chương trình nên được dặn trước cách giới thiệu họ, chẳng hạn "ông bà ngoại của cháu Mai", để mọi người hiểu mà không cần nói thêm.
Giữ ngày giỗ và quan hệ với gia đình bên ấy sau cưới
Sau đám cưới, cách bạn giữ ngày giỗ người đã mất là thứ gia đình bên ấy nhìn vào nhiều nhất. Làm giỗ đều đặn, báo cho họ biết trước, mời họ đến nếu họ quen đến, hoặc đưa các con về bên ấy dự giỗ nếu giỗ làm ở đó. Người mới có thể cùng tham gia, chuẩn bị mâm cơm, tiếp khách, nếu họ thấy thoải mái. Nhiều người mới chủ động làm điều này và được gia đình bên kia quý trọng.
Với các con, ông bà bên người đã khuất vẫn là ông bà. Giữ lịch về thăm như trước, để các con gọi điện cho ông bà, đưa các con về dịp Tết. Đừng để việc tái hôn trở thành lý do các con xa dần một nửa gia đình mình.
Có những mối quan hệ không thể giữ như trước, chẳng hạn khi gia đình bên ấy không chấp nhận chuyện cưới lại. Khi đó, bạn vẫn giữ phần của mình: báo tin giỗ, để các con về thăm, gửi lời hỏi thăm dịp lễ Tết. Sự kiên nhẫn ấy thường mở lại cánh cửa sau vài năm.
Từ phía người mới: bước vào một gia đình còn nỗi nhớ
Hiểu rằng nhớ người cũ không phải là so sánh. Người goá vẫn có những ngày buồn, vẫn nhắc tới người đã mất trong câu chuyện hằng ngày. Điều đó không có nghĩa là người mới bị đặt lên bàn cân. Người mới càng bình thản với những khoảnh khắc ấy, gia đình càng dễ chịu.
Không cố thay vào chỗ của người đã khuất. Với các con, người mới không cần trở thành bố hay mẹ thứ hai ngay. Một người lớn đáng tin, có mặt đều đặn, tôn trọng kỷ niệm của các con về bố hoặc mẹ đã mất thường được các con quý hơn một người cố gắng quá sức.
Được quyền có không gian của mình. Tôn trọng người đã khuất không có nghĩa là người mới phải sống trong một ngôi nhà giữ nguyên như cũ. Bàn với nhau về việc sắp xếp lại phòng ngủ, đồ đạc chung, thay vì để người mới lặng lẽ chịu đựng.
Nói ra khi thấy khó. Nếu có lúc người mới thấy mình là người ngoài, chẳng hạn trong ngày giỗ hay khi họ hàng bên kia đến chơi, nên nói với người bạn đời một cách riêng tư, không nói trước mặt các con hay họ hàng. Phần lớn những khó khăn này giải được khi hai người cùng biết.
Giấy tờ khi đăng ký kết hôn lại
Theo Luật Hôn nhân và gia đình 2014, hôn nhân chấm dứt khi một bên vợ hoặc chồng chết; người còn lại được kết hôn với người khác khi đủ điều kiện. Thủ tục đăng ký kết hôn làm theo Luật Hộ tịch 2014, tại cơ quan đăng ký hộ tịch nơi một trong hai người cư trú.
Điểm khác với người kết hôn lần đầu là cần giấy tờ chứng minh cuộc hôn nhân trước đã chấm dứt. Với người có vợ hoặc chồng đã mất, giấy tờ này thường là trích lục khai tử hoặc giấy tờ hộ tịch tương ứng. Nếu người vợ hoặc chồng trước mất tích và đã được Toà án tuyên bố là đã chết, cần quyết định của Toà án. Cơ quan đăng ký sẽ hướng dẫn cụ thể giấy tờ cần nộp theo hoàn cảnh của bạn, nên hỏi trước khi đi nộp.
Một việc nhiều người quên là phần tài sản chung với người đã mất. Theo nguyên tắc chung, khi một bên chết, phần tài sản của người ấy trong khối tài sản chung trở thành di sản, và các con, bố mẹ của người đã mất cũng có thể có phần. Nếu phần này chưa được giải quyết, việc cưới lại và sống chung trong căn nhà ấy có thể gây hiểu lầm về sau. Trường hợp cụ thể nên hỏi luật sư trên AI Cố Vấn trước khi cưới.
Câu hỏi thường gặp
Vợ hoặc chồng mất bao lâu thì được tái hôn?
Luật không quy định thời gian chờ. Người có vợ hoặc chồng đã mất được kết hôn lại khi đủ điều kiện kết hôn. Chuyện đợi bao lâu là theo tình cảm của bạn và nếp của gia đình; nhiều nơi có thói quen đợi qua giỗ đầu.
Có nên mời bố mẹ vợ hoặc bố mẹ chồng đã mất dự đám cưới không?
Nếu quan hệ vẫn gần gũi và các con còn thường xuyên về thăm, một lời mời thể hiện sự trân trọng. Nói rõ ông bà đến hay không đến bạn đều hiểu. Nhiều cụ không dự nhưng vẫn cảm động vì được mời đàng hoàng.
Sau khi tái hôn có còn làm giỗ cho vợ hoặc chồng cũ không?
Nhiều gia đình vẫn làm, và nên nói rõ với người mới từ trước khi cưới. Giỗ có thể làm tại nhà bạn với người mới cùng chuẩn bị, hoặc làm ở nhà bố mẹ người đã khuất với các con về dự.
Người mới không muốn giữ bàn thờ người cũ trong nhà thì sao?
Đây là chuyện cần nói thẳng trước khi cưới. Có thể bàn các lựa chọn như chuyển bàn thờ về nhà bố mẹ người đã khuất, để các con nhận thờ, hoặc bố trí một chỗ riêng. Nếu hai người không thống nhất được, nên gặp một chuyên gia tư vấn hôn nhân trước khi cưới.
Đăng ký kết hôn lần hai khi vợ hoặc chồng đã mất cần giấy tờ gì?
Ngoài giấy tờ như lần đầu, thường cần giấy tờ chứng minh hôn nhân trước đã chấm dứt, chẳng hạn trích lục khai tử. Yêu cầu cụ thể có thể khác theo hoàn cảnh và nơi đăng ký, nên hỏi cơ quan đăng ký hộ tịch trước khi nộp.
Căn nhà chung với người đã mất có cần giải quyết trước khi cưới không?
Nên tìm hiểu trước. Theo nguyên tắc chung, phần của người đã mất trong tài sản chung là di sản, các con và bố mẹ người ấy có thể có phần. Giải quyết rõ trước khi cưới giúp tránh tranh chấp về sau; hãy hỏi luật sư trên AI Cố Vấn cho trường hợp cụ thể.